Als het beroep verandert, kan het onderwijs niet hetzelfde blijven

Klimaatverandering verandert niet alleen onze leefomgeving, maar ook de beroepspraktijk. Voor toekomstige veiligheidsprofessionals betekent dat bijvoorbeeld omgaan met schaarste, extremere weersomstandigheden en daarmee ook nieuwe veiligheidsvraagstukken.

Wat vraagt dat van de studenten die we vandaag opleiden? En daarmee van ons onderwijs?
Die vraag stond centraal tijdens een bijeenkomst van What the Future?! Lab Veiligheid. Het Lab helpt onderwijsteams om te onderzoeken wat duurzaamheid verandert in het beroep, en wat studenten daarom moeten kennen, kunnen en oefenen. Samen met studenten en het werkveld brengt het Lab relevante ontwikkelingen in beeld en vertaalt die stap voor stap naar concrete handvatten voor het onderwijs.

Klimaatgeneraal Tom Middendorp, voormalig Commandant der Strijdkrachten (2012-2017), trapte de bijeenkomst af met zijn blik op klimaat, veiligheid en de beroepspraktijk van morgen: “Bereid de nieuwe generatie niet voor op de problemen van vandaag en gisteren, bereid ze voor op de problemen van morgen.”

Zijn oproep aan het onderwijs: kijk naar de wereld waarin studenten straks moeten functioneren. Welke vraagstukken komen zij tegen? Welke oplossingen moeten zij kunnen bedenken? En wat moeten we hen nu meegeven om dat straks te kunnen?

Klimaat is een beroepsvraagstuk
Middendorp liet zien hoe klimaatverandering direct raakt aan veiligheid. Droogte, watertekorten en schaarste kunnen spanningen versterken en bijdragen aan migratie, instabiliteit en conflicten. Ook veiligheidsprofessionals zelf krijgen vaker te maken met extreme omstandigheden en rampen. Tegelijkertijd liggen er kansen. Energietransitie en circulariteit kunnen organisaties minder afhankelijk maken van kwetsbare aanvoerketens en daarmee ook sterker en weerbaarder maken.

Wat betekent dat voor studenten en onderwijs?
Als het beroep verandert, verandert ook wat studenten nodig hebben. Het gaat niet alleen om vakkennis. Toekomstige professionals moeten kunnen samenwerken, zelfstandig handelen en zich aanpassen wanneer een situatie anders loopt dan verwacht.

Na het verhaal van Middendorp gingen studenten en docenten samen aan de slag met de vraag wat dit betekent voor hun opleiding. Verschillende groepen kwamen tot vergelijkbare inzichten: studenten moeten leren omgaan met onzekerheid, lastige keuzes kunnen maken en ook kunnen handelen als er niet één duidelijk goed antwoord is.

Ook over het onderwijs kwamen concrete ideeën op tafel: meer oefenen met realistische situaties, dilemma’s en onverwachte gebeurtenissen, toekomstige risico’s verwerken in oefeningen en studenten meer ruimte geven om zelf oplossingen te bedenken. Daarbij is ook belangrijk dat zij begrijpen in welke maatschappelijke en professionele omgeving zij later werken en welke ontwikkelingen, belangen en uitdagingen daarin een rol spelen.

“Voor mij zit de winst erin dat we studenten vaker laten oefenen met situaties waarin niet alles vaststaat. Dan gaat het niet alleen om wat je weet, maar ook om hoe je keuzes maakt en handelt.” Jeroen van Schie - docent VEVA.

Daar zit de volgende stap: niet alleen constateren dat het beroep verandert, maar die ontwikkeling ook vertalen naar lessen, opdrachten en curriculum.

Van ‘we moeten iets met duurzaamheid’ naar: wat betekent dat voor ónze opleiding?
Dat is de waarde van What the Future?! Lab. Duurzaamheid een plek geven in het curriculum is een brede opdracht. Voor een onderwijsteam is niet altijd meteen duidelijk wat dat voor de eigen opleiding betekent. Het Lab begint daarom bij het beroep: wat verandert er in de praktijk, wat vraagt dat van toekomstige professionals en wat betekent dat vervolgens voor ons onderwijs?

Onderwijsteams onderzoeken dat samen met studenten en met inzichten uit het werkveld. Voor Team Veiligheid was de bijeenkomst met Middendorp de aftrap. De opbrengsten worden in het vervolg verder onderzocht en vertaald naar het onderwijs.

Het Lab werkt toe naar:

Meer weten over het WTF?! Lab?
Wat duurzaamheid betekent, verschilt per beroep en opleiding. WTF?! Lab helpt teams om samen met studenten en het werkveld te onderzoeken wat relevant is voor hun opleiding en hoe dat vertaald kan worden naar het onderwijs.

Meer weten over het lab? Neem contact op met Dieuwertje Westerbaan via d.westerbaan@rocva.nl.